Lazer howpsuzlygy barada bilmeli zatlaryň hemmesi şu ýerde
Lazer howpsuzlygy işleýän lazeriňiziň klasyna baglydyr.
Synp sany näçe ýokary bolsa, şonça-da köp seresaplyk çärelerini görmeli bolarsyňyz.
Duýduryşlara hemişe üns beriň we zerur bolanda degişli gorag enjamlaryny ulanyň.
Lazerleriň klassifikasiýalaryny düşünmek, lazerler bilen ýa-da olaryň töwereginde işleýän wagtyňyz howpsuzlygyňyzy üpjün etmäge kömek edýär.
Lazerler howpsuzlyk derejesine görä dürli synplara bölünýär.
Her bir synpyň we olaryň barada bilmeli zatlaryň gysgaça beýany şu ýerde.
Lazer klasslary näme: düşündirildi
Lazer synplaryny düşünmek = Howpsuzlyk habardarlygyny ýokarlandyrmak
1-nji synp lazerleri
1-nji synp lazerleri iň howpsuz görnüşdür.
Olar adaty ulanylanda, hatda uzak wagtlap seredilende ýa-da optiki gurallar bilen seredilende hem gözler üçin zyýansyzdyr.
Bu lazerleriň güýji adatça örän pes, köplenç diňe birnäçe mikrowatt bolýar.
Käbir ýagdaýlarda, olary 1-nji synpa öwürmek üçin has güýçli lazerler (meselem, 3-nji ýa-da 4-nji synp) goşulýar.
Mysal üçin, lazer printerleri ýokary kuwwatly lazerleri ulanýarlar, ýöne olar gapdaldan ýasalandygy üçin, olar 1-nji synp lazerleri hasaplanýar.
Enjam zaýalanmasa, howpsuzlyk barada alada etmegiň zerurlygy ýok.
1M synp lazerleri
1M klasy lazerler 1-nji klasy lazerlere meňzeýär, sebäbi olar adaty şertlerde gözler üçin howpsuzdyr.
Ýöne, eger siz şöhleni dürbün ýaly optik gurallar bilen ulaltsaňyz, ol howply bolup biler.
Sebäbi ulaldylan şöhle, ýalaňaç göz üçin zyýansyz bolsa-da, howpsuz güýç derejesinden geçip biler.
Lazer diodlary, süýümli optiki aragatnaşyk ulgamlary we lazer tizlik detektorlary 1M synpyna girýär.
2-nji synp lazerleri
2-nji synp lazerleri tebigy göz gyrpma refleksi sebäpli esasan howpsuzdyr.
Şöhlä seretseňiz, gözleriňiz awtomatiki usulda ýalpyldap, şöhlelenme wagty 0,25 sekuntdan az bolar — bu adatça zyýanyň öňüni almak üçin ýeterlikdir.
Bu lazerler diňe şöhle bilgeşleýin seredeniňizde howp döredýär.
2-nji synp lazerleri görünýän ýagtylyk çykarmalydyr, sebäbi ýalpyldaw refleksi diňe ýagtylygy görüp bolanda işleýär.
Bu lazerler adatça 1 milliwatt (mW) üznüksiz güýç bilen çäklendirilýär, ýöne käbir ýagdaýlarda çäk has ýokary bolup biler.
2M klasy lazerleri
2M klasy lazerler 2-nji klasa meňzeş, ýöne esasy tapawut bar:
Eger siz şöhleni ulaldyjy gurallar (meselem, teleskop) arkaly görseňiz, gyrpma refleksi gözleriňizi goramaz.
Ulaldylan şöhle bilen gysga wagtlyk gatnaşyk hem şikeslenme sebäp bolup biler.
3R synp lazerleri
3R klasy lazerler, lazer görkezijileri we käbir lazer skanerleri ýaly, 2-nji klasdan has güýçli, ýöne dogry ulanylanda deňeşdirme boýunça howpsuzdyr.
Şöhlä gönüden-göni seretmek, esasanam optiki gurallar arkaly, gözüň zeperlenmegine sebäp bolup biler.
Şeýle-de bolsa, gysga wagtlyk täsir etmek adatça zyýanly däl.
3R klasy lazerleri nädogry ulanylanda howp döredip bilýändigi üçin, olaryň üstünde aýdyň duýduryş ýazgylary bolmaly.
Köne ulgamlarda 3R klasy IIIa klasy diýlip atlandyrylýardy.
3B synp lazerleri
3B klasy lazerleri has howplydyr we seresaply ulanylmaly.
Şöhle ýa-da aýna ýaly şöhlelenmelere gönüden-göni täsir etmek göz şikeslenmesine ýa-da deriniň ýanmagyna sebäp bolup biler.
Diňe dagynyk, ýaýran şöhlelenmeler howpsuzdyr.
Mysal üçin, üznüksiz tolkunly 3B synp lazerleri 315 nm we infragyzyl aralygyndaky tolkun uzynlyklary üçin 0,5 wattdan geçmeli däl, görünýän aralykdaky (400–700 nm) impulsly lazerler bolsa 30 millijouldan geçmeli däl.
Bu lazerler köplenç güýmenje yşyk şoularynda duş gelýär.
4-nji synp lazerleri
4-nji synp lazerleri iň howplydyr.
Bu lazerler göze we deri şikeslerine sebäp boljak derejede güýçlidir we hatda ot alyp hem bilýär.
Olar lazer bilen kesmek, kebşirlemek we arassalamak ýaly senagat ulanylyşlarynda ulanylýar.
Eger siz degişli howpsuzlyk çäreleri görülmedik bolsa, 4-nji synp lazeriniň golaýynda bolsaňyz, çynlakaý howp astynda bolýarsyňyz.
Hatda gytaklaýyn şöhlelenmeler hem zyýan ýetirip biler we golaýdaky materiallar ýanyp biler.
Elmydama gorag enjamlaryny geýiň we howpsuzlyk düzgünlerine eýeriň.
Awtomatlaşdyrylan lazer bellikleýji maşynlar ýaly käbir ýokary kuwwatly ulgamlar 4-nji synp lazerleridir, ýöne töwekgelçilikleri azaltmak üçin olary howpsuz ýagdaýda gaplap bolýar.
Mysal üçin, Laserax-yň enjamlary güýçli lazerleri ulanýar, ýöne olar doly ýapyk ýagdaýda 1-nji synp howpsuzlyk standartlaryna laýyk gelmek üçin niýetlenen.
Dürli mümkin bolan lazer howplary
Lazer howplaryny düşünmek: göz, deri we ýangyn howplary
Lazerler dogry ulanylmadyk ýagdaýynda howply bolup biler we üç esasy howp görnüşine eýedir: göz şikesleri, deri ýanmalary we ýangyn howplary.
Eger lazer ulgamy 1-nji synpa (iň howpsuz kategoriýa) degişli däl bolsa, şol ýerdäki işçiler hemişe gözleri üçin howpsuzlyk gözlükleri we derileri üçin ýörite kostýumlar ýaly gorag enjamlaryny dakynmalydyrlar.
Göz şikesleri: Iň agyr howp
Lazerlerden göz şikesleri iň möhüm mesele bolup durýar, sebäbi olar hemişelik zeper ýetmegine ýa-da körlüge sebäp bolup biler.
Bu şikesleriň näme üçin ýüze çykýandygy we olaryň öňüni nädip almak barada şu ýerde gürrüň berilýär.
Lazer şöhlesi göze girende, göz gatlagy we linza ony gözüň arka tarapyna (retina) gönükdirmek üçin bilelikde işleýär.
Bu konsentrirlenen ýagtylyk soňra beýni tarapyndan surat döretmek üçin işlenip düzülýär.
Şeýle-de bolsa, gözüň bu bölekleri — göz şemaly, linza we torly perde — lazer zeperine örän ejizdir.
Lazeriň islendik görnüşi gözlere zyýan ýetirip biler, ýöne käbir tolkun uzynlyklardaky şöhle has howplydyr.
Mysal üçin, köp lazer grawirleme maşynlary adam gözüne görünmeýän ýakyn infragyzyl (700–2000 nm) ýa-da uzak infragyzyl (4000–11,000+ nm) diapazonlarda şöhle çykarýar.
Görünýän ýagtylyk gözüň ýüzüne düşmezden öň, onuň täsirini azaltmaga kömek edýär, bu bolsa onuň torlu perdesine düşmezden öň, gözüň ýüzüne bölekleýin siňdirilýär.
Şeýle-de bolsa, infragyzyl şöhle bu goragy aýlap geçýär, sebäbi ol görünmeýär, ýagny ol göz torunyň doly güýji bilen ýetýär we bu bolsa ony has zyýanly edýär.
Bu artykmaç energiýa göz torunyň ýakyp, körlüge ýa-da agyr zeper ýetmegine sebäp bolup biler.
400 nm-den aşak tolkun uzynlyklaryndaky (ultrabele diapazonynda) lazerler wagtyň geçmegi bilen görmegi bulaşdyrýan katarakt ýaly fotohimiki zyýanlara hem sebäp bolup biler.
Lazer göz zeperlenmesinden iň gowy gorag dogry lazer howpsuzlyk gözlüklerini dakynmakdyr.
Bu gözlükler howply ýagtylygyň tolkun uzynlyklaryny siňdirmek üçin niýetlenendir.
Mysal üçin, eger siz Laserax süýümli lazer ulgamy bilen işleýän bolsaňyz, size 1064 nm tolkun uzynlygyndaky ýagtylykdan goraýan gözlükler gerek bolar.
Deri howplary: Ýanmalar we fotohimiki zeperler
Lazerlerden ýüze çykýan deri şikesleri, adatça, göz şikeslerinden has ýeňil bolsa-da, olara üns bermek gerek.
Lazer şöhlesi ýa-da onuň aýna ýaly şöhleleri bilen gönüden-göni gatnaşyk derini gyzgyn peje degmek ýaly ýakyp biler.
Ýanmagyň agyrlygy lazeriň güýjüne, tolkun uzynlygyna, täsir wagtyna we täsirlenen ýeriň ululygyna baglydyr.
Lazerlerden deri zeperlenmesiniň iki esasy görnüşi bar:
Termal zyýan
Gyzgyn ýüzden ýanmaga meňzeýär.
Fotohimiki zyýan
Gün ýanmasy ýaly, ýöne belli bir tolkun uzynlyklaryndaky ýagtylygyň täsirinden ýüze çykýar.
Deriniň şikesleri, adatça, göz şikeslerinden has az agyr bolsa-da, töwekgelçiligi azaltmak üçin gorag eşiklerini we gorag gabyklaryny ulanmak möhümdir.
Ýangyn howplary: Lazerler materiallary nähili otlap bilýär
Lazerler, esasanam ýokary kuwwatly 4-nji synp lazerleri, ýangyn howpuny döredýär.
Olaryň şöhleleri, islendik şöhle bilen (hatda ýaýran ýa-da dargaýan şöhleler bilen) birlikde, daş-töweregindäki ýanýan materiallary ýakyp biler.
Ýangynyň öňüni almak üçin 4-nji synp lazerleri dogry örtülmeli we olaryň mümkin bolan şöhlelenme ýollary üns bilen göz öňünde tutulmaly.
Bu daşky gurşawa üns bilen çemeleşilmedik ýagdaýynda ot ýakmak üçin ýeterlik energiýany göterip bilýän gönümel we ýaýran şöhlelenmeleriň hasaba alynmagyny öz içine alýar.
1-nji synp lazer önümi näme?
Lazer howpsuzlyk belliklerini düşünmek: olar hakykatdan näme aňladýar?
Lazer önümleri hemme ýerde duýduryş ýazgylary bilen bellenýär, ýöne siz bu ýazgylaryň hakykatda näme aňladýandygyny hiç wagt oýlandyňyzmy?
Has takygy, "1-nji synp" ýazgysy näme aňladýar we haýsy ýazgylaryň haýsy önümlere goýulýandygyny kim kesgitleýär? Geliň, ony jikme-jik düşündireliň.
1-nji synp lazeri näme?
1-nji synp lazeri Halkara Elektrotehniki Komissiýasy (IEC) tarapyndan bellenilen berk howpsuzlyk standartlaryna laýyk gelýän lazeriň bir görnüşidir.
Bu standartlar 1-nji synp lazerleriniň ulanylmagy üçin howpsuzdygyny we ýörite gözegçilik ýa-da gorag enjamlary ýaly goşmaça howpsuzlyk çärelerini talap etmeýändigini kepillendirýär.
1-nji synp lazer önümleri näme?
Beýleki tarapdan, 1-nji synp lazer önümleri has güýçli lazerleri (meselem, 3-nji ýa-da 4-nji synp lazerleri) öz içine alyp biler, ýöne olar töwekgelçilikleri azaltmak üçin howpsuz ýagdaýda gaplanandyr.
Bu önümler lazeriň şöhlesini saklamak we içindäki lazer has güýçli bolsa-da, şöhlelenmegiň öňüni almak üçin niýetlenendir.
Tapawut näme?
1-nji synp lazerleri we 1-nji synp lazer önümleri howpsuz bolsa-da, olar düýbünden birmeňzeş däl.
1-nji synp lazerleri goşmaça gorag gerek bolmazdan, adaty ulanyşda howpsuz bolmak üçin döredilen pes kuwwatly lazerlerdir.
Mysal üçin, 1-nji synp lazer şöhlesine gorag gözlüksiz howpsuz seredip bilersiňiz, sebäbi ol pes güýç sarp edýär we howpsuzdyr.
Ýöne 1-nji synp lazer önüminiň içinde has güýçli lazer bolup biler we ony ulanmak howpsuz bolsa-da (sebäbi ol gapdalynda), gap zaýalanan halatynda gönüden-göni täsir etmek howp döredip biler.
Lazer önümleri nähili düzgünleşdirilýär?
Lazer önümleri halkara derejesinde lazer howpsuzlygy boýunça görkezmeleri berýän IEC tarapyndan düzgünleşdirilýär.
Bu standartlara 88 ýurduň hünärmenleri goşant goşýarlar, olar aşakdaky toparlara bölünýärIEC 60825-1 standarty.
Bu görkezmeler lazer önümleriniň dürli gurşawlarda ulanylmagynyň howpsuzdygyny üpjün edýär.
Şeýle-de bolsa, IEC bu standartlary gönüden-göni ýerine ýetirmeýär.
Siziň nirede ýerleşýändigiňize baglylykda, ýerli häkimiýetler lazer howpsuzlyk düzgünlerini ýerine ýetirmek üçin jogapkär bolarlar.
IEC-iň görkezmelerini anyk zerurlyklaryna (lukmançylyk ýa-da senagat şertlerinde bolşy ýaly) laýyk getirmek.
Her ýurduň düzgünleri biraz tapawutly bolsa-da, IEC standartlaryna laýyk gelýän lazer önümleri dünýäde umumy kabul edilýär.
Başgaça aýdylanda, eger önüm IEC standartlaryna laýyk gelse, ol adatça ýerli düzgünlere hem laýyk gelýär, bu bolsa ony serhetlerden daşarda ulanmagy has howpsuz edýär.
Lazer önümi 1-nji synp bolmasa näme etmeli?
Ideal ýagdaýda, mümkin bolan töwekgelçilikleri aradan aýyrmak üçin ähli lazer ulgamlary 1-nji synpa degişli bolardy, ýöne hakykatda lazerleriň köpüsi 1-nji synpa degişli däl.
Lazer belliklemek, lazer bilen kebşirlemek, lazer bilen arassalamak we lazer teksturasyny döretmek üçin ulanylýan senagat lazer ulgamlarynyň köpüsi 4-nji synp lazerleridir.
4-nji synp lazerleri:Üns bilen dolandyrylmasa, howply bolup biljek ýokary kuwwatly lazerler.
Bu lazerleriň käbiri gözegçilik edilýän gurşawlarda (işçileriň howpsuzlyk enjamlaryny geýýän ýöriteleşdirilen otaglar ýaly) ulanylýar.
Öndürijiler we integratorlar köplenç 4-nji synp lazerlerini has howpsuz etmek üçin goşmaça çäreleri görýärler.
Olar muny lazer ulgamlaryny öz içine almak arkaly edýärler, bu bolsa olary esasan 1-nji synp lazer önümlerine öwürýär we olaryň ulanylmagynyň howpsuzlygyny üpjün edýär.
Size haýsy düzgünleriň degişlidigini bilmek isleýärsiňizmi?
Lazer howpsuzlygy barada goşmaça çeşmeler we maglumatlar
Lazer howpsuzlygyny düşünmek: Standartlar, düzgünler we serişdeler
Lazer howpsuzlygy heläkçilikleriň öňüni almakda we lazer ulgamlarynyň dogry ulanylmagyny üpjün etmekde örän möhümdir.
Senagat standartlary, hökümet düzgünleri we goşmaça serişdeler lazer operasiýalarynyň ähli gatnaşyjylar üçin howpsuz bolmagyny üpjün etmäge kömek edýän görkezmeleri berýär.
Lazer howpsuzlygyny düşünmekde size ýol görkezmek üçin esasy çeşmeleriň ýönekeýleşdirilen beýany şu ýerde berilýär.
Lazer howpsuzlygy üçin esasy standartlar
Lazer howpsuzlygyny doly düşünmegiň iň gowy usuly, bellenen standartlar bilen tanyşmakdyr.
Bu resminamalar pudak hünärmenleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygyň netijesidir we lazerleri howpsuz ulanmak boýunça ygtybarly görkezmeleri hödürleýär.
Amerikan Milli Standartlar Instituty (ANSI) tarapyndan tassyklanan bu standart Amerikanyň Lazer Instituty (LIA) tarapyndan neşir edilýär.
Bu lazer ulanýan islendik adam üçin iň möhüm çeşmeleriň biri bolup, howpsuz lazer amallary üçin aýdyň düzgünleri we maslahatlary berýär.
Ol lazer klassifikasiýasyny, howpsuzlyk protokollaryny we başga-da köp zatlary öz içine alýar.
Bu standart, şeýle hem ANSI tarapyndan tassyklanan, önümçilik pudagy üçin ýörite niýetlenip taýýarlanyldy.
Ol senagat gurşawynda lazer ulanmak üçin jikme-jik howpsuzlyk görkezmelerini hödürleýär we işçileriň we enjamlaryň lazer bilen baglanyşykly howplardan goralmagyny üpjün edýär.
Bu standart, şeýle hem ANSI tarapyndan tassyklanan, önümçilik pudagy üçin ýörite niýetlenip taýýarlanyldy.
Ol senagat gurşawynda lazer ulanmak üçin jikme-jik howpsuzlyk görkezmelerini hödürleýär we işçileriň we enjamlaryň lazer bilen baglanyşykly howplardan goralmagyny üpjün edýär.
Lazer howpsuzlygy boýunça hökümet düzgünleri
Köp ýurtlarda iş berijiler lazer bilen işleýän wagtynda işgärleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin kanuny taýdan jogapkärdirler.
Dürli sebitlerdäki degişli düzgünleriň umumy syny:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary:
FDA-nyň 21-nji bölüminiň 1040-njy bölümi lazerler ýaly ýagtylyk çykarýan önümler üçin öndürijilik standartlaryny kesgitleýär.
Bu düzgün ABŞ-da satylýan we ulanylýan lazer önümleri üçin howpsuzlyk talaplaryny düzgünleşdirýär.
Kanada:
Kanadanyň Zähmet kodeksi weIş Saglygy we Howpsuzlygy Düzgünleri (SOR/86-304)iş ýerinde howpsuzlyk boýunça anyk görkezmeleri kesgitlemeli.
Mundan başga-da, Radiasiýa çykaryjy enjamlar hakyndaky kanun we Ýadro howpsuzlygy we gözegçiligi hakyndaky kanun lazer radiasiýa howpsuzlygy we daşky gurşawyň saglygy bilen baglanyşykly meselelere ünsi çekýär.
Ýewropa:
Ýewropada,89/391/EEC Direktiwasyiş ýerindäki howpsuzlyk üçin giň çarçuwany üpjün edip, zähmet howpsuzlygyna we saglygyna ünsi jemleýär.
TheSüni Optik Şöhlelendirme Direktiwasy (2006/25/EC)lazer howpsuzlygyny, hususan-da, nyşana alýar, optiki şöhlelenme üçin täsir çäklerini we howpsuzlyk çärelerini düzgünleşdirýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 20-nji dekabry